ماشین قراضه های مهدی سحابی از منظر لکان و کریستوا

Sohrab Ahmadi

به قلم سهراب احمدی
منتقد هنری و زبانشناس

mehdi sahabi junk yard cars

 از منظر لکان

ژک لکان منتقد و روانکاو در مورد نقاشی می نویسد :”بدون تردید در عمق چشم من تابلو کشیده می شود، تابلو بدون هیچ تردیدی در چشم من است،اما خود من در تابلو هستم “.در واقع کسی که به نقاشی می نگرد خودش را در بوم می یابد و در آن واحد خودش این نقاشی را می کشد. مهدی سحابی با ارائه ی ماشین قراضه های و در مفهوم بازنمایی این ماشین ها دنیایی ارائه کرده است که تمام نشانه های پیشین ما از وسیله ی نقلیه را در هم می ریزد. او زمانی که این ماشین ها را می کشید هر چند با نگاه خود اصل این ماشین ها را از آن خود می کرد اما بر روی بوم بود که خودش را جا می گذاشت. ماشین های سحابی که انگار از روبرو انسان را می نگرند بیننده و نقاش  را درگیر خود مفهوم نگاه می کنند. ما به تابلو می نگریم و فرم ها در نخستین نگاه ما را به سمت در هم ریختگی نشانه ای رنگ ها می برد. در این نگاه به آثار سحابی است که متوجه می شویم چراغ ماشین ها “نشان داده می شود”علاوه بر اینکه دیده می شود و این نوع برخورد با ماشین در مجموعه ی ماشین قراضه های مهدی سحابی بسیار بارز است.

این مسئله نه به معنای جان بخشی به ماشین ها بلکه نشان دادن خودبیانگری ماشین هاست، یعنی ماشین ها نیز می نگرند و چون می نگرند مهدی سحابی نیز آنها را نگریسته است. در این بعد از نقاشی ها به این حقیقت پدیدار شناسانه دست پیدا می کنیم که هر آن کس که می نگرد دیده می شود. ماشین ها که پردازش فرمی شان ما را به دنیای تازه از نشانه رهنمون می کند که چشم می نگرد حتی اگر تن سالم نباشد و شاید اگر مجدد به دنیای لکان گریز بزنیم می توانیم بگوییم گذار از مرحله ی آینه که از اصلی ترین مراحل رشد کودک است زمانی است که او تصویر خود را در آینه می شناسد، زمانی که پدر و مادرش به او می گویند که تو هستی در آینه. سحابی در جستجوی همین نگاه و پیروزی در همین مرحله است که شکست هایش را در تنه ی ماشین ها قرار داده اما در چراغ ها وضوح دیده شدن و دیدن را نگاه داشته است .

mehdi sahabi junk yard cars

هر چه بیشتر به سمت دنیای نشانه ای پیش می رویم هنرمند بیشتر و بیشتر در پی بیان شکست های تن و بدنه ی ماشین هاست و پرداخت های بیشتر در مورد رنگ های تند و کاربرد آنها در نقاشی دارد. نشانه های دیگر بازنمایی واقعیت نه بلکه تصرف واقعیت برای بیان آنها در یک جهان وهم آلود از تنهایی ماشین ها هستند، حتی جایی که ماشین ها در کنار هم هستند یکدیگر را می نگرند و نه دنیای بیرونی را.

 از منظرکریستوا

در مجموعه ی ماشین قراضه های مهدی سحابی با گونه ای بازنمایی طرف هستیم که با شکست تمام نشانه های ابژه ی مورد بازنمایی دنیایی می آفریند که دال های آن نظامی گسترده و معنازا هستند. معنازایی این دال ها از طریق کردار نشانه ای است و این کردار نشانه ای دو رویه ی متفاوت برای معنازایی دارد: نخست دنیای نمادین که گره خورده است با واقعیت ماشین یا وسیله ی نقلیه و در حقیقت با آنچه که در نظام روانکاوانه سویه ی پدرانه و زبان برای بیان می نامیم. در کنار این دنیای نمادین با دنیای نشانه ای نیز طرف هستیم این دنیا با سویه ی مادرانه و بیان ریتم و فرم در ارتباط است و احتمالا همین دنیای اصیل است که مهدی سحابی را به گشت و وتگشت و دور شدن از دنیای نمادین می شکاند.

ماشین های قراضه در نظام نمادین خود می توانند هم عرض با وسیله ی نقلیه ای به نام ماشین معناهایی چون سفر، رفتن، بار زدن، تجارت، خرید و بسیاری معانی دیگر را به ذهن متبادر کنند که تارهای بوم سحابی را تشکیل می دهند اما آنچه که پود را تشکیل می دهد قرار گرفتن رنگ هایی گرم چون قرمز است که نظام نشانه ای بوم را می سازد. در این نظام نشانه ای است که رنگ، فرم هر چه بیشتر به سمت انتزاع می رود میل هنرمند برای بیان ریتم و ورود به دنیای نشانه های مادرانه را وسعت می بخشد، در نظام نقادانه ی ژولیا کریستوا منتقد و روانکاو نظام نشانه ای با کودکی انسان و زمانی که زبان باز نکرده برای بیان نمادین و زبان روزمره پیوند خورده است، کودک خواسته هایش را با گریه از مادر می خواهد و زمانی که خواسته هایش برطرف شد لبخند می زند. در نظام نشانه ای نقاشی هم ریتم و فرم و رنگ برای بیان هیمن خواسته ها و پیروزی بر دنیایی است که ماشین را به منزله ی زمان و سرعت و تکنولوژی در نظر می گیرد، مهدی سحابی از ورای این نشانه ها کارکردی دیگر برای ماشین و انسان ماشینی در نظر می گیرد که اصلی ترین کارکرد او نگاه و سکوت است برای دیدن جهان ،چنان که می بینیم چراغ های ماشین ها می نگرند و چون می نگرند دیگر کارکرد نمادین یعنی نور در شب و بازکردن مسیر را ندارند، این اساس نقاشی های ماشین قراضه های مهدی سحابی است که کارکرد نمادین و واقعی ماشین را در هم می ریزد و جایگاهی تازه به آن می دهد این جایگاه تازه علاوه بر رویه های مفهومی رویه های مضمونی و فرمی نیز دارد.

برای دیدن آثار و اطلاعات بیشتر در مورد مهدی سحابی به وب سایت www.mehdisahabi.foundation سر بزنید.